FGŚP spełnia dwa podstawowe zadania:
- dokonuje wypłaty świadczeń należnych pracownikom od niewypłacalnego pracodawcy,
- dochodzi zwrotu wypłaconych przez Fundusz świadczeń od podmiotów i osób do tego zobowiązanych.
Podstawowe zadania funduszu
FGŚP spełnia dwa podstawowe zadania:
Źródła finansowania działalności FGŚP
Finansowanie wypłat świadczeń z Funduszu odbywa się głównie poprzez składki pracodawców, które wynoszą 0,10% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Wysokość składki jest określana w ustawie budżetowej, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) dokonuje ich poboru i przekazuje na rachunek Funduszu w ciągu maksymalnie 3 dni roboczych. Koszt poboru składek wynosi 0,5% pobranej kwoty.
Inne źródła finansowania obejmują zwroty wypłaconych świadczeń, odsetki od wolnych środków, odsetki ustawowe za opóźnienia w zwrocie, środki z funduszy celowych oraz dotacje budżetowe. Fundusz korzysta z różnych mechanizmów finansowych w celu zabezpieczenia wypłat dla pracowników.
Podstawowymi źródłami finansowania wypłat świadczeń ze środków Funduszu są m.in.:
Wysokość składki na FGŚP określa ustawa budżetowa. Poboru składek na Fundusz dokonuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) i przekazuje na rachunek bankowy Funduszu niezwłocznie, nie póżniej niż w ciagu 3 dni roboczych od ich rozliczenia.
Koszty poboru składek obiążają rachunek bankowy Funduszu w wysokości 0,5% kwoty pobranych składek.
Podmioty, które mogą ubiegać się o wypłatę świadczeń z Funduszu
Podmiotami, które mogą wystąpić do Funduszu są:
Pracownicy podlegający przepisom ustawy
Osoby fizyczne, które, zgodnie z przepisami polskiego prawa:
lub
Pracodawcy, których pracownicy mogą korzystać ze środków FGŚP
W artykule opisano zasady dotyczące przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazano kategorie przedsiębiorców, którzy są zobowiązani do opłacania składki na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP). Do tych kategorii należą polscy przedsiębiorcy, przedsiębiorcy działający również w innych krajach Unii Europejskiej lub EFTA, oddziały zagranicznych banków oraz przedstawicielstwa zagranicznych firm.
Kluczowym warunkiem dla obowiązku opłacania składki FGŚP jest zatrudnianie przynajmniej jednej osoby fizycznej zgodnie z polskim prawem. Przepisy dotyczące zwolnień z opłat na FGŚP również zostały zaznaczone w kontekście przepisów dotyczących przedsiębiorców.
jeżeli jest obowiązany opłacać składkę za pracowników na FGŚP (poza zwolnieniami, o jakich mowa w art. 9a i 9b ustawy z dnia 13 lipca 2006r.) i jednocześnie zatrudnia, zgodnie z przepisami polskiego prawa, co najmniej jedną osobę fizyczną w związku z prowadzoną na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalnością gospodarczą lub działalnością przedstawicielstwa.
Katalog świadczeń
W artykule przedstawione zostały różne rodzaje świadczeń pracowniczych, które podlegają zaspokojeniu w przypadku niewypłacalności pracodawcy. Wynagrodzenie za pracę przysługuje za okres nie dłuższy niż trzy miesiące przed niewypłacalnością oraz do wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Wynagrodzenie za czas przestoju oraz inne usprawiedliwione nieobecności również podlegają tym samym ograniczeniom czasowym i kwotowym.
Wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy wskutek choroby, urlop wypoczynkowy i dodatek wyrównawczy także mają ustalone zasady zaspokojenia. Ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy przysługuje tylko, gdy ustanie stosunku pracy nastąpiło w ciągu 12 miesięcy przed niewypłacalnością.
Odprawa pieniężna oraz odszkodowanie również obowiązują w zakresie czasowym podobnym do pozostałych świadczeń, a ich wysokość nie może przekroczyć przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału. Świadczenia te mogą być zaspokojone w dniu wystąpienia niewypłacalności lub ustania stosunku pracy, wskazując na ich kluczowe znaczenie dla pracowników w przypadku problemów finansowych pracodawcy.
| Lp. | Rodzaj świadczenia | O G R A N I C Z E N I A | |
| Czasowe | Kwotowe | ||
| | wynagrodzenie za pracę | Podlega zaspokojeniu za | Do wysokości nieprzekraczającej łącznie za okres jednego miesiąca (tj. po zsumowaniu wszystkich składników wynagrodzenia składających się na wynagrodzenie miesięczne) przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obowiązującego na dzień złożenia wykazu lub wniosku. |
| | wynagrodzenie za czas niezawinionego przez pracownika przestoju, za czas niewykonywania pracy (zwolnienia od pracy) i za czas innej usprawiedliwionej nieobecności | ||
| | wynagrodzenie za czas niezdolności pracownika do pracy wskutek choroby, o którym mowa w art. 92 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. – Kodeks pracy (Dz.U.2018.917 j.t. ze zm.) | ||
| | wynagrodzenie za czas urlopu wypoczynkowego | ||
| | dodatek wyrównawczy, o którym mowa w art. 230 i 231 Kodeksu pracy | ||
| | składki na ubezpieczenia społeczne należne od pracodawców na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych przysługujących od świadczeń wypłacanych ze środków Funduszu. | ||
| | ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy, o którym mowa | Podlega zaspokojeniu, jeżeli ustanie stosunku pracy nastąpiło | Łączna kwota świadczenia nie może przekraczać kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obowiązującego na dzień złożenia wykazu lub wniosku. |
| | odprawa pieniężna przysługująca na podstawie przepisów | Podlega zaspokojeniu, jeżeli ustanie stosunku pracy nastąpiło | Do wysokości kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub jego wielokrotności, w przypadku, gdy roszczenie stanowi wielokrotność wynagrodzenia stanowiącego podstawę do jego ustalenia obowiązującego na dzień złożenia wykazu lub wniosku. |
| | odszkodowanie, o których mowa | ||
|
| Powyższe roszczenia podlegają zaspokojeniu także w przypadku, gdy uprawnienie do nich powstało w dniu wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub w dniu ustania stosunku pracy. | ||
Niewypłacalność pracodawcy jako niezbędny warunek wypłaty świadczeń
Ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych ma na celu zapewnienie wypłat wynagrodzeń dla pracowników, którzy nie mogą dochodzić swoich roszczeń z powodu niewypłacalności pracodawcy. Wypłaty są możliwe jedynie w przypadkach, gdy niewypłacalność pracodawcy zostanie orzeczona przez sąd upadłościowy lub restrukturyzacyjny. Niewypłacalność stwierdza się w określonych momentach, takich jak data ogłoszenia upadłości lub otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego.
W przypadku instytucji kredytowych, niewypłacalność ustala sąd zagraniczny, który wydaje odpowiednie orzeczenie. Pracodawcy mogą stać się niewypłacalni, gdy brak jest środków do pokrycia przyznanych roszczeń wobec pracowników. Ustawa określa także kwestie związane z likwidacją przedsiębiorstw oraz przypadki, w których pracodawcy mogą ubiegać się o zaliczki na poczet wypłat z Funduszu.
Wymagane do tego są konkretne warunki, takie jak tzw. faktyczne zaprzestanie działalności przez pracodawcę przez co najmniej dwa miesiące. Ustawa reguluje również mechanizmy wypłat zaliczek w przypadku ogłoszenia upadłości, gdzie wysokość świadczenia nie może przekraczać minimalnego wynagrodzenia. Przepisy mają na celu ochronę praw pracowników w sytuacjach, gdy ich pracodawcy stają się niewypłacalni.
Celem ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy jest zaspokojenie wierzytelności pracowniczych, i których pracownik został pozbawiony na skutek niewypłacalności pracodawcy, których nie mógł wyegzekwować w zwykłym trybie.
Warunkiem wypłaty świadczeń ze środków Funduszu z tytułu niezaspokojonych roszczeń pracowniczych jest niewypłacalność pracodawcy w rozumieniu ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy
Art. 3. Niewypłacalność pracodawcy zachodzi, gdy sąd upadłościowy lub restrukturyzacyjny, na podstawie przepisów Prawa upadłościowego lub Prawa restrukturyzacyjnego, wyda postanowienie, w którym dniem niewypłacalności będzie:
Art. 4. Niewypłacalność instytucji kredytowych i zakładów ubezpieczeń zachodzi, gdy sąd zagraniczny wyda orzeczenie, zgodnie z którym dniem niewypłacalności będzie:
Art. 5. Niewypłacalność pracodawcy w przypadku wydania postanowienia o uznaniu głównego zagranicznego postępowania upadłościowego zachodzi, gdy sąd upadłościowy wyda postanowienie, w którym dniem niewypłacalności będzie:
Art. 6. Niewypłacalnością pracodawcy jest również:
Art. 8. Niewypłacalność pracodawcy zachodzi w sytuacji niezaspokojenia przez pracodawcę roszczeń pracowniczych z powodu braku środków finansowych. Pracodawca staje się niewypłacalny:
Art. 12a. Możliwość wypłaty na podstawie wniosku indywidualnego zaliczki na poczet należnych świadczeń z Funduszu w przypadku faktycznego zaprzestania działalności przez pracodawcę trwającego dłużej niż 2 miesiące (występuje brak środków finansowych), gdzie datą faktycznego zaprzestania jest dzień następujący po upływie wskazanego okresu i zostały spełnione łącznie następujące warunki, tj. pracodawca:
Art. 15a. Możliwość wypłat zaliczek na poczet należnych świadczeń z Funduszu na podstawie wniosku i wykazu pracodawcy w przypadku złożenia przez pracodawcę wniosku o ogłoszenie upadłości w okresie od dnia złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości pracodawcy (do dnia wydania postanowienia w sprawie ogłoszenia upadłości) spełniającego wymogi określone w art. 22-25 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe do dnia wydania przez sąd postanowienia w sprawie ogłoszenia upadłości. Wypłata zaliczek na poczet niezaspokojonych przez pracodawcę roszczeń, o których mowa w art. 12 ust. 2 następuje w kwocie należnych uprawnionemu pracownikowi świadczeń, nie wyższej jednak niż wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w dniu złożenia wniosku o wypłatę zaliczek.